Kuzey Kenya’daki Turkana Gölü bölgesinde gerçekleştirilen ve sonuçları Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir sismik araştırma, Doğu Afrika Rift Sistemi’nin kıtasal kopma aşamasına tahmin edilenden çok daha yakın olduğunu ortaya koydu. Araştırma ekibi, bölgedeki kabuk kalınlığının kritik seviyeye gerilediğini ve bu jeolojik hareketliliğin bölgedeki hominin (erken insan) fosili bolluğunun ana sebebi olabileceğini raporladı.
KABUK KALINLIĞI 13 KİLOMETREYE DÜŞTÜ
Doğu Afrika Rift Sistemi, Afrika ve Somali tektonik levhalarının yılda ortalama 4,7 milimetre hızla birbirinden uzaklaşmasıyla şekillenmeye devam ediyor. Christian Rowan ve Anne Bécel’in de aralarında bulunduğu uluslararası bir araştırma ekibinin sismik görüntüleme yöntemleriyle elde ettiği veriler, Turkana Gölü havzasındaki kıtasal kabuğun standardın çok altına indiğini gösterdi.
Standart Kıtasal Kabuk Kalınlığı: ~35 kilometre
Turkana Rift Aksı Kabuk Kalınlığı: ~13 kilometre
Bilim insanları, bölgenin jeolojik olarak “incelme/daralma” (necking) olarak adlandırılan gelişmiş bir safhaya geçtiğini kaydetti. Bu safha, esnek alt katmanların kaybolması ve kabuk ile üst manto tabakasının mekanik olarak birbirine kenetlenmesiyle karakterize ediliyor.
4 MİLYON YIL ÖNCE BAŞLAMIŞTI
Çalışma, Turkana Gölü çevresindeki zengin fosil yataklarının varlığına ilişkin geleneksel paleoantropolojik yaklaşıma yeni bir açıklama getirdi. Bugüne kadar bölgedeki Homo habilis, Homo erectus ve Australopithecus fosillerinin yoğunluğu evrimsel sürecin bu bölgede daha hızlı işlediği şeklinde yorumlanıyordu.
Ancak elde edilen yeni jeolojik veriler, fosil bolluğunun temel nedeninin yüksek canlı popülasyonundan ziyade, ideal fosilleşme ortamı sunan koruma koşulları olduğunu gösterdi. Yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan incelme evresinin tetiklediği yoğun volkanik faaliyetler ve havzanın hızla çökmesi, canlı kalıntılarını hızla örten yoğun bir ince tortu (sediment) tabakası oluşturdu.
YENİ BİR OKYANUSUN DOĞUŞU
Jeolojik süreç kronolojisine göre, Turkana riftinin oluşumu yaklaşık 45 milyon yıl önce, incelme (necking) aşaması ise 4 milyon yıl önce başladı. Araştırmacılar, mekanik olarak zayıflayan kabuğun ilerleyen süreçte tamamen yırtılacağını (kopma) ve bu yırtılmanın Atlas Okyanusu’nun 180 milyon yıl önceki oluşumuna benzer şekilde yeni bir okyanus tabanını meydana getireceğini ifade etti.
Levha hareketlerinin mevcut hızı göz önüne alındığında, nihai kopma ve okyanuslaşma sürecinin tamamlanmasının birkaç milyon yıl daha süreceği öngörülüyor.
