ABD’de Donald Trump yönetiminin yapay zeka alanında Çin’e karşı liderliği korumak amacıyla başlattığı agresif altyapı hamlesi, hem çevre güvenliği konusunda yeni riskleri gündeme getirdi hem de Cumhuriyetçi Parti’nin tabanında beklenmedik bir rahatsızlığa yol açtı.
Washington, veri merkezlerinin inşasını hızlandırmak için bürokratik engelleri kaldırmaya ve kimyasal onay süreçlerini hızlandırmaya odaklanırken, teknoloji devleri de vergi teşviklerinin genişletilmesi yönünde lobi faaliyetlerini artırdı.
Ancak bu sanayi hamlesi, kırsal bölgelerdeki tarım arazilerinin istimlak edilmesi ve elektrik faturalarının şişmesi yönünde kaygıları beraberinde getirdi.
ONAY SÜREÇLERİ HIZLANDIRILIYOR
Reuters’ın haberine göre ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), veri merkezlerinde kullanılacak yeni kimyasalların inceleme sürecini önceliklendireceğini duyurdu.
Trump yönetiminin temmuz ayında açıkladığı Yapay Zeka Eylem Planı doğrultusunda atılan bu adım, endüstriyel üretimde “altın çağ” başlatmayı hedeflerken, denetim mekanizmalarının zayıflayabileceği endişesini doğurdu.
Wired dergisine konuşan EPA Yöneticisi Lee Zeldin ise Biden yönetiminden devraldıkları onay bekleyen kimyasal yığınına dikkat çekerek “Bu birikme, veri merkezi ve yapay zeka projelerinin önünde engel teşkil ediyor. Trump’ın EPA’sı, bu kritik gelişmelerin önünü açmak için engelleri kaldırmak istiyor” ifadelerini kullandı.
Yeni düzenlemeye göre, şirketler geliştirdikleri kimyasalın “nitelikli bir proje” kapsamında olduğunu belgelediklerinde hızlandırılmış inceleme sürecinden yararlanabilecek.
Bu kapsamda, ulusal güvenliği koruyan veya elektrik şebekesine en az 100 megavat güç ekleyen projeler öncelikli sayılacak.
Eski bir EPA yöneticisi olan Greg Schweer de bu politikanın denetimlerde ciddi boşluklar yaratabileceğini belirtti.
Schweer, “Savunma veya Ticaret Bakanlığı’ndan bir tanıdığınız varsa, projenin nitelikli olduğuna dair bir mektup almanız yeterli olabilir. Kanıt aranmıyor. Hız baskısı altındaki denetçiler kısayollara başvurabilir ve verileri yeterince inceleyemeyebilir” uyarısında bulundu.
Veri merkezlerinin işletme maliyetlerinin büyük bir kısmını, sunucuların soğutulması oluşturuyor.
Enerji tasarrufu sağlayan “iki fazlı daldırmalı soğutma” teknolojisi, sunucu raflarının elektrik iletmeyen özel sıvılara batırılmasını içeriyor.
Fakat bu sıvıların birçoğu, doğada yok olmayan ve “sonsuza kadar kalan kimyasallar” olarak bilinen PFAS türlerini barındırıyor.
Avrupa Birliği, PFAS kullanımını yasaklamaya hazırlanırken, ABD’deki düzenlemelerin gevşetilmesi tartışma yarattı.
Kimya şirketi Chemours, Samsung ile işbirliği yaparak yeni nesil soğutma sıvılarını test ettiğini duyurdu. Şirket, bu sıvıların veri merkezlerinin soğutma enerjisi ihtiyacını yüzde 90’a kadar azaltabileceğini savunuyor.
Çevre hukuku uzmanları, yarı iletken üretiminin de bu hızlı onay sürecinden yararlanacağını belirtiyor.
Earthjustice avukatı Jonathan Kalmuss-Katz, yönetimin “ne pahasına olursa olsun yapay zeka” anlayışıyla hareket ettiğini belirterek, “Tesislerin iklim etkileri ve kullanılan toksik maddeler için anlamlı bir plan olmadan acele ediliyor” değerlendirmesinde bulundu.
OPENAI VERGİ TEŞVİKLERİNİN GENİŞLETİLMESİNİ İSTİYOR
Yapay zeka altyapısının finansal boyutu da Washington’daki pazarlıkların merkezinde yer alıyor.
ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI, Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikaları Ofisi’ne gönderdiği dilekçeyle, “Çip Yasası” (Chips Act) kapsamında sunulan vergi indirimlerinin kapsamının genişletilmesini talep etti.
OpenAI Küresel İlişkiler Direktörü Chris Lehane tarafından kaleme alınan dilekçede, yüzde 35’lik Gelişmiş Üretim Yatırım Kredisinin (AMIC) sadece yarı iletken üretimiyle sınırlı kalmaması, yapay zeka veri merkezleri, sunucular ve elektrik şebekesi bileşenlerini de kapsaması gerektiği vurgulandı.
Lehane, dilekçede “Kapsamın genişletilmesi sermaye maliyetini düşürecek, erken dönem yatırımların riskini azaltacak ve ABD’deki yapay zeka inşasını hızlandıracak özel sermayenin önünü açacaktır” ifadelerine yer verdi.
Şirket ayrıca bakır, alüminyum ve nadir toprak elementleri gibi hammaddeler için stratejik bir rezerv oluşturulmasını önerdi.
Ayrıca geçtiğimiz ayın başında OpenAI CEO’su Sam Altman, şirketin hükümetten kredi garantisi talep etmediğini belirterek, “Hükümetlerin kazananı veya kaybedeni seçmemesi gerektiğine inanıyoruz” açıklamasını yapmıştı.
Altman, şirketin 2030 yılına kadar yüz milyarlarca dolarlık gelire ulaşmayı hedeflediğini ve önümüzdeki sekiz yıl için 1,4 trilyon dolarlık sermaye taahhüdünde bulunduğunu kaydetmişti.
ÇİFTÇİLER İTİRAZ EDİYOR
Washington’da bu planlar yapılırken, sahada durum farklı bir seyir izliyor.
Reuters’ın aktardığı habere göre, Trump’ın 2024 seçimlerinde yüzde 20 farkla kazandığı Pennsylvania eyaletinin Montour ilçesinde veri merkezi projelerine karşı direniş başladı.
Talen Energy şirketinin, bölgedeki nükleer santralin yanına 12 ila 15 binadan oluşan devasa bir veri merkezi kompleksi kurmak üzere 1300 dönümlük tarım arazisini sanayi bölgesine dönüştürme talebi halkın tepkisini çekti.
Geçen ay düzenlenen planlama komisyonu toplantısına kamuflaj şapkaları ve kırmızı tişörtlerle katılan 300’den fazla bölge sakini, projenin su kaynaklarını tüketeceğini ve tarımı bitireceğini savundu.
Toplantıda söz alan protestocular, “Yeniden iskana hayır deyin, su akmaya ve ekinler büyümeye devam etsin” sloganları attı.
İlçe Planlama Komisyonu, 1’e karşı 6 oyla projenin reddedilmesi yönünde tavsiye kararı aldı. Nihai karar bu ayın ortasında verilecek.
ELEKTRİK FATURALARI ŞİŞEBİLİR
Bölge sakinlerinin kaygısı sadece arazi kaybıyla sınırlı değil. Son verilere göre, Pennsylvania’da elektrik fiyatları geçen yıl yüzde 15 artarak ulusal ortalamanın iki katına çıktı.
Bölgesel şebeke operatörü PJM Interconnection, veri merkezlerinden kaynaklanan talep artışının on yılın sonunda birkaç milyon hanenin tüketimine eşdeğer olacağını öngörüyor.
Century Foundation araştırma kuruluşunun verilerine göre de Pennsylvania hane halkı enerji borcunun en yüksek olduğu eyaletler arasında yer alıyor.
Öte yandan Food and Water Watch organizatörü Ginny Marcille-Kerslake, veri merkezi karşıtlığının siyasi kutuplaşmayı aştığını belirterek, “Kırmızı, mavi ve aradaki herkes muhalefette birleşti. Bu kadar ayrışmış olduğumuz bir dönemde, bu sorun insanları bir araya getiriyor” değerlendirmesinde bulundu.
