İkinci Trump dönemiyle birlikte ABD Merkez Bankası (FED) üzerinde kurulan benzeri görülmemiş siyasi baskı ve dünyada hızla yayılan “dolarsızlaşma” (de-dollarization) eğilimi, küresel finans sisteminin temellerini sarsıyor. Bir zamanlar sadece ambargolara maruz kalan ülkelerin başvurduğu bu yöntem, artık Avrupa’nın kalbine kadar ulaşmış durumda.
Küresel piyasalar şu anda sadece ekonomik verileri değil, Washington’daki eşi benzeri görülmemiş bir siyasi krizi fiyatlıyor.
Doların zayıflaması ve Euronun tırmanmasının arkasında, dünyanın en güçlü merkez bankasının bağımsızlığını kaybetme korkusu yatıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, faiz oranlarını düşürmeyi reddeden FED Başkanı Jerome Powell’ı “federal soruşturmalarla” ve hatta cezai suçlamalarla tehdit etmesi, piyasalarda şok etkisi yarattı.
ABD dolarının siyasi bir silaha ve iç çekişme malzemesine dönüşmesi, yatırımcıları güvenli liman olarak Euro’ya yöneltti. Ocak ayında Euro bölgesine yönelik yatırımcı güveninin (Sentix verileri) artmasıyla birlikte Euro, dolar karşısında güçlenerek cazibesini artırdı.
DÜNYA NEDEN “DOLARSIZLAŞMA” İSTİYOR?
Dolara olan bağımlılığı azaltma kararı bir gecede alınmadı; özellikle 2022 Rusya-Ukrayna savaşının ardından uygulanan katı yaptırımlar, diğer ülkelere “Dolar rezervleriniz bir gün size karşı silah olarak kullanılabilir” mesajını verdi.
Bu kopuşun 3 ana motivasyonu bulunuyor:
Uluslararası piyasalardaki ani dalgalanmalar ve ABD’nin doları bir yaptırım aracı olarak kullanması, ülkeleri alternatif arayışına itti.
Çin’in yükselen küresel etkisi ve kendi para birimi Yuan’ı uluslararası ticarette güçlendirme çabaları, dolara karşı en güçlü alternatifi yarattı.
Özellikle Avrupa hükümetleri, ABD’nin iç politikadaki dalgalanmalarına (gümrük vergisi felaketleri veya enflasyon ihraç etmesi gibi) maruz kalmadan kendi yerel ekonomilerini korumak istiyor.
DOLARA KAPIYI KAPATAN VEYA KISITLAYAN ÜLKELER
Dünya genelinde birçok ülke, devlet rezervlerinde ve ikili ticari işlemlerinde Amerikan dolarını devreden çıkararak yerel para birimlerine geçişi hızlandırıyor:
Rusya: ABD yaptırımlarının ardından uluslararası ticarette tamamen Ruble, Yuan ve yerel para birimlerine yöneldi.
Belarus: Ekonomik entegrasyon kapsamında dolara erişimi zorlaştırarak Ruble kullanımını merkeze aldı.
Macaristan ve Sırbistan: Avrupa’nın ortasında olmalarına rağmen, temel ticari anlaşmalarda (özellikle enerji ithalatında) dolara olan bağımlılıklarını Euro ve Ruble lehine sınırlandırıyorlar.
Küresel Çapta Kısıtlamalar:
Çin: Sadece Yuan cinsinden işlemleri teşvik etmekle kalmıyor, müttefikleriyle yaptığı enerji ve ticaret sözleşmelerinde doları tamamen masadan kaldırıyor.
İran, Küba ve Kuzey Kore: Zaten çok ağır ABD yaptırımları altında oldukları için finansal sistemlerinde doların resmi dolaşımı ve ticari kullanımı ya tamamen yasaklanmış ya da imkansız hale getirilmiş durumda.
Dolar hala dünyanın bir numaralı rezerv para birimi olmaya devam etse de, “alternatifsiz” olduğu dönem resmen sona erdi. Trump yönetiminin agresif gümrük vergisi politikaları ve Fed üzerindeki baskısı, diğer ülkelerin kendi finansal güvenlik duvarlarını örmelerini (dolardan kaçışlarını) her geçen gün daha da hızlandırıyor.
