Uzmanlar, beyin sağlığını destekleyen pratik yöntemlerden birinin de ‘soğuk maruziyeti’ olabileceğini belirtiyor. ‘’Bazen basit fizyolojik uyaranlar bile vücudun adaptasyon sistemlerini harekete geçirebilir. Kontrollü soğuk maruziyet de bu uyaranlardan biri olabilir. Ancak en güçlü etki, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının birlikte uygulanmasıyla ortaya çıkar’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, bu konuda çarpıcı bilgiler paylaştı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
BDNF molekülünü harekete geçiriyor
Sonyıllarda yapılan nörobilim çalışmaları, kontrollü soğuk maruziyetinin bazı biyolojik mekanizmaları aktive ederek beyin sağlığına olumlu katkılara sağlayacağını gösteriyor.
Günümüzde sağlık dünyasında da sık duyulan kavramlardan biri soğuk maruziyeti… Buz banyoları, soğuk duşlar ve soğuk su terapileri giderek daha fazla konuşuluyor. Nörobilim çalışmaları, kontrollü soğuk maruziyetin bazı biyolojik mekanizmaları aktive ederek beyin sağlığı üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğini gösteriyor. Bu mekanizmaların merkezinde ise önemli bir molekül var: BDNF.
BDNF nedir?
BDNFyani Brain Derived Neurotrophic Factor, sinir hücrelerinin büyümesini, korunmasını ve yeni bağlantılar oluşturmasını destekleyen bir protein türüdür. Basit bir ifadeyle BDNF, beynin gelişim ve yenilenme molekülü olarak tanımlanabilir.
Bu molekül özellikle şu süreçlerde kritik rol oynar;
– Öğrenme
– Hafıza oluşumu
– Sinir hücrelerinin korunması
– Nöroplastisite
– Beyin hücreleri arasında yeni bağlantıların oluşması
Birçok araştırmacı BDNF’i beynin gübre molekülü olarak tanımlar. Çünkü bu protein arttığında sinir hücreleri daha sağlıklı iletişim kurabilir.
Soğuk maruziyeti BDNF’i nasıl etkiler?
Soğuk suyla temas eden vücut bir stres yanıtı oluşturur. Ancak bu zararlı bir stres değildir. Bilimsel literatürde buna hormetik stres denir. Hormesis kavramı, küçük ve kontrollü streslerin vücudu daha güçlü hale getirmesi anlamına gelir. Soğuk maruziyet sırasında birkaç önemli fizyolojik değişim meydana gelir:
– Noradrenalin (tehlike anlarında vücutta savaş ya da kaç tepkisi devreye sokmakla görevli bir hormon) düzeyi artar.
– Kan dolaşımı hızlanır
– Metabolik aktivite yükselir
– Mitokondri (hücrelerin enerji santrali) aktivitesi artar
Bazı çalışmalar bu süreçlerin BDNF üretimini destekleyebileceğini göstermektedir.
Özellikle hayvan çalışmalarında soğuk ortamda yaşayan bireylerde hipokampus bölgesinde BDNF düzeylerinin arttığı gösterilmiştir. Hipokampus ise beynin hafıza merkezlerinden biridir.
İŞTE UYGULAMA YOLLARI
Bilimselçalışmalar genellikle kısa süreli ve kontrollü maruziyetleri incelemiştir. Pratik olarak şu
yöntemler kullanılabilir;
– Soğuk duş
– Soğuk su ile yüz yıkamak
– Soğuk suya yavaş yavaş kısa süreli girmek
– Serin havada yürüyüş yapmak
Başlangıç için 30 saniye ile 2 dakika arasında kısa süreler önerilebilir. Zamanla bu süreler artırılabilir.
Ancak kalp hastalığı veya ciddi sağlık sorunları olan kişilerin bu uygulamaları doktor kontrolünde yapması önemlidir.
Soğuk maruziyeti ve yenilenme
BDNF artışı yalnızca hafıza ile ilgili değildir. Aynı zamanda nöroplastisite ile ilişkilidir. Nöroplastisite beynin yeni bağlantılar kurabilme ve kendini yeniden organize edebilme kapasitesidir…
Bu özellik sayesinde beyin; yeni şeyler öğrenebilir, travma sonrası toparlanabilir, yaşlanmaya rağmen işlevini koruyabilir. BDNF seviyeleri yüksek olduğunda bu süreçler daha güçlü çalışabilir.
Herkes için uygun değil
Her ne kadar birçok kişi için güvenli olsa da bazı durumlarda dikkatli olunmalıdır. Özellikle ileri kalp hastalıkları, kontrolsüz hipertansiyon, ciddi dolaşım problemleri olan kişilerde ani soğuk maruziyet önerilmez. Bu nedenle uygulamanın kontrollü ve aşamalı olması önemlidir.
Bütüncül yaklaşım şart
Soğuk maruziyet tek başına mucizevi bir yöntem değildir. Beyin sağlığını etkileyen faktörler çok daha geniş bir sistemin parçasıdır
– Uyku
– Beslenme
– Fiziksel aktivite
– Metabolik sağlık
– Stres yönetimi
– İnflamasyon (iltihaplanma)
Modern nörobilim bu nedenle beyin sağlığını bütüncül bir sistem olarak değerlendirmektedir. Amaç beynin doğal yenilenme kapasitesini desteklemektir.
BEYİN SAĞLIĞI
– Soğuk duş ne kadar sürmeli?
Başlangıçta 30 saniye ile 2 dakika arasında kısa süreler önerilebilir.
– Her gün uygulanabilir mi?
Sağlık sorunu olmayan kişiler için günlük kısa süreli uygulamalar güvenlidir.
– Depresyona iyi gelir mi?
Bazı çalışmalar duygudurum üzerinde olumlu etkiler olabileceğini göstermektedir.
– Soğuk maruziyet egzersiz yerine geçer mi?
Hayır. Egzersiz beyin sağlığı için çok daha güçlü bir faktördür.
– BDNF başka nasıl artırılabilir?
Egzersiz, kaliteli uyku ve öğrenme aktiviteleri BDNF düzeylerini artırabilir.
Sinir sistemini nasıl etkiler?
Soğuk duş veya soğuk suyla temas aynı zamanda otonom sinir sistemini de aktive eder. Özellikle sempatik sinir sistemi kısa süreli olarak uyarılır ve ardından parasempatik sistem devreye
girer. Bu süreç stres toleransını artırabilir. Bazı çalışmalar düzenli soğuk maruziyetin; stres dayanıklılığını artırabileceğini, duygudurum üzerinde olumlu etkiler yaratabileceğini
enerji seviyesini yükselte-bileceğini göstermektedir. Bazı araştırmalar soğuk suya kısa süreli maruziyetin noradrenalin düzeyini yüzde 200 ila 300 oranında artırabildiğini göstermektedir. Noradrenalin dikkat, motivasyon ve odaklanma ile ilişkili önemli bir nörotransmitterdir. Bu nedenle bazı kişiler soğuk duş sonrası zihinsel berraklık hissi yaşayabilir.
