Kuzey İrlanda’da 1968-1998 yılları arasında yaşanan ve “The Troubles” olarak bilinen mezhepsel ve etnik çatışmalar, 1998’de imzalanan Belfast (İyi Cuma) Anlaşması ile sona ermişti. Ancak 2016’daki Brexit referandumu sonrası, bölgede istikrar yeniden tartışma konusu haline geldi.
Tarihsel olarak 12. yüzyıldaki Britanya sömürge politikalarına dayanan Kuzey İrlanda sorunu, Katolik milliyetçiler ile Protestan birlikçiler arasındaki siyasi ve mezhepsel ayrımlarla derinleşti. 20. yüzyılın ikinci yarısında paramiliter örgütlerin de devreye girmesiyle binlerce kişinin hayatını kaybettiği çatışmalar yaşandı ve bu dönemde Dünya başta IRA olan paramiliter örgütlerle tanışmış oldu.
1998’de İngiltere, İrlanda Cumhuriyeti ve Kuzey İrlanda’daki siyasi partiler arasında imzalanan Belfast Anlaşması, bölgede barışı tesis etti. Anlaşma; demokratik temsil, güç paylaşımı ve Britanya-İrlanda ilişkilerini düzenleyen mekanizmalar içeriyordu. Halk oylamasıyla kabul edilen bu anlaşma, barış sürecinde bir dönüm noktası oldu.
Ancak 2016’daki Brexit referandumu ile yeni bir döneme girildi. Birleşik Krallık genelinde AB’den ayrılma yönünde çıkan sonuçlara karşın, Kuzey İrlanda seçmenlerinin %55,8’i AB’de kalmak istemişti. Bu durum, Kuzey İrlanda’da yeniden birleşik bir İrlanda fikrini güçlendirdi.
Brexit sonrası sınır düzenlemeleri, ticaret ve serbest dolaşım gibi konular büyük tartışmalara yol açtı. Katoliklerin ağırlıkta olduğu cumhuriyetçi Sinn Féin partisinin 2022 seçimlerinde birinci çıkması, birleşik İrlanda fikrine olan desteğin arttığını gösteriyor. Öte yandan, Brexit süreciyle birlikte yeniden silahlı eylemler gündeme gelmeye başladı. 2019’da bir kadın gazetecinin Yeni IRA tarafından öldürülmesi, barışın hâlâ kırılgan olduğunu ve barışın tesis edilmesinin ne kadar da ince ip üzerinde yüründüğünü bizlere göstermektedir.
Uzmanlar, Brexit sonrası dönemin Kuzey İrlanda’daki mezhepsel ve politik fay hatlarını yeniden tetiklediğini vurguluyor. Birleşik Krallık’a bağlı kalmak isteyen Protestan birlikçiler ile İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmek isteyen Katolik cumhuriyetçiler arasındaki gerilim, siyasi zemine taşınmış durumda.
Sonuç olarak, Brexit’in ardından Kuzey İrlanda’da barış süreci yeni bir sınavla karşı karşıya. Bölgedeki toplumsal ve siyasal denge, bir yandan Avrupa Birliği kazanımlarını korumaya çalışanlar, diğer yandan Birleşik Krallık kimliğini muhafaza etmek isteyenler arasında giderek daha karmaşık bir hal alıyor.
Belfast Anlaşması sonrası döneminde yaşanan gelişmelerden olan 2016 Brexit referandumu ve 2020’de İngiltere’nin AB’den ayrılması Kuzey İrlanda’da sınır, iş hareketliliği, serbest dolaşım konularını göz ardı etmektedir. Kuzey İrlanda Sorunu konusunda Birleşik bir İrlanda ve AB’nin fırsatlarından yararlanma amacı aynı zeminde buluşmaktadır. 2022 parlamento seçimleri ile Sinn Fein partisinin birinci parti çıkması da bu sonucu destekler niteliktedir.
Yararlanılan Kaynaklar
Cengiz, Ç., & Kutlu , E. (2021). İrlanda Sorunu’nun Tarihsel Kökleri ve Brexit Sonrası İrlanda Sorunu: Birleşik Bir Krallık Mı, Birleşik Bir İrlanda Mı? International Journal of Eurasia Social Sciences, 12(44), s. 378-380. doi:http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.2888
Conflict Analysis with a peace perspective: Northern Ireland, Status: June 2023.
Şen, O. (2021). Kuzey İrlanda Bölünmüş Bir Adada Barışa Giden Yol. G. Tanrıverdi içinde, Silahlı Çatışmaların Çözümü Mümkün Mü? Dünyadan Örneklerle Barış Süreçleri (s. 210). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Yasin Karaman
Konuk Yazar
