Uzun mesafeli bir uçuşun ardından eve döndüğünüzde, vücudunuzun yerel saate ayak uyduramayıp sizi uykusuz bıraktığı sinir bozucu saatler artık tarih olabilir. Japonya’daki Kanazawa Üniversitesi’nden bilim insanları, biyolojik saati ileriye doğru “sıfırlayabilen” bir ilaç geliştirdi.
“Mic-628” adı verilen bu bileşik, uyku-uyanıklık döngüsünü düzenleyen ve vücudun iç saati olarak bilinen sirkadiyen ritmi koruyan “Per1” genini harekete geçirerek jet lag olarak bilinen bu sorunu çözmeyi amaçlıyor. Araştırma ekibi, bu buluşun uçuş jet lag etkilerini yönetmek veya vardiyalı çalışma düzenine uyum sağlamak için bir “akıllı ilaç” prototipi olabileceğini düşünüyor.
Fareler üzerinde yapılan testlerde, ağız yoluyla alınan tek bir Mic-628 dozunun, vücut saatinin yeniden uyum sağlama süresini yedi günden sadece dört güne indirdiği görüldü. Uzmanlara göre bu yeni yöntem, biyolojik saati düzenlemek için kullanılan ışık terapisi veya melatonin takviyesi gibi mevcut seçeneklerden çok daha etkili sonuçlar vadediyor. Bilimsel dergi PNAS’ta yayımlanan çalışmada araştırmacılar, saati ileri almanın geri almaktan çok daha zor olmasından dolayı özellikle batıdan doğuya yapılan uçuşların vücut saati üzerinde daha yıkıcı bir etkisi olduğunu vurguladı. Ekip, ilacın güvenliğini ve insanlar üzerindeki etkinliğini kanıtlamak için daha kapsamlı klinik çalışmalar yapmayı planlıyor.
Kahvaltı mı, yoksa ilaç mı?
Uçuş yorgunluğu ile mücadelede tek çözüm yolu ilaçlar değil. 2023 yılında yapılan bir başka çalışma, beslenme düzeninin de biyolojik saati sıfırlamada kilit rol oynadığını ortaya koydu. ABD’deki Northwestern Üniversitesi’nden araştırmacılar, uzun yolculukların ardından vücudun nasıl toparlanacağına dair matematiksel bir model oluşturdu. Bu modele göre, özellikle altı saatlik bir zaman dilimi farkı olan seyahatlerde, ilk üç gün boyunca kuvvetli bir kahvaltı yapıp akşam yemeğini atlamak, vücut saatinin üç gün daha erken normale dönmesine yardımcı oluyor.
Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Rosemary Braun, biyolojik saati ışık yerine yiyeceklerle sıfırlamanın çok daha pratik bir hile olduğunu söyledi. Çünkü alarm saatiyle zorla uyanmaktansa kahvaltı saatini değiştirmek insanlar için çok daha uygulanabilir bir yöntem. Yine de uzmanlar, hem ilaç tedavileri hem de bu tür beslenme yöntemleri için insanlar üzerinde daha fazla kanıt toplanması gerektiğini özellikle hatırlatıyor.
