İsrail, ABD’nin F-35 savaş uçaklarının Türkiye’ye satışı konusunda güçlü mesajlar vermesi üzerine son kozunu oynadı.
ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile geçtiğimiz hafta yaptığı görüşmede F-35’lerin Türkiye’ye satışı konusunda olumlu mesajlar verdi. Trump, açık bir dille, Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışını “ciddi şekilde değerlendirdiklerini” belirterek, “Onlar, bunu asla İsrail’e karşı kullanmayacak, söz veriyorum.” dedi.
Bu açıklama sırasında Netanyahu tepkisiz kaldı ve daha sonra İsrail bu konuda fazla açıklama yapmadı.
Netanyahu, Trump ile buluşması öncesinde, Kıbrıs Rum Kesimi ve Yunanistan’ın da katıldığı üçlü zirve sırasında, ABD Başkanı Trump ile yapacağı görüşmede Türkiye’ye F-35 satışını gündeme getireceğini ve satışa karşı olduğunu açıklamıştı.
Bu görüşmenin ardından ABD’ye giden Netanyahu, Trump’ı tamamen ikna edemedi ve ABD Başkanı Türkiye’ye F-35 satışı konusunda neredeyse net bir açıklama yaptı.
F-35 satışı konusunda son açıklama, İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel’den geldi. Haskel, dün Türkiye’nin satın almak istediği F-35 savaş uçaklarında İsrail’e ait “ileri teknolojinin” yer almayacağını açıkladı.
Haskel, İsrail’in bu konuda net bir tutum benimsediğini belirterek, Washington ile Ankara arasında olası bir anlaşmaya karşı olduklarını söyledi.
Yunanistan’da yayımlanan Kathimerini gazetesine konuşan Haskel, F-35’lerde kullanılan yüksek teknolojinin önemli bir bölümünün İsrail menşeli olduğunu hatırlatarak, “Bu teknoloji, Türkiye’nin alabileceği F-35’lerde bulunmayacak” dedi.
Haskel, İsrail’in, ABD ile Türkiye arasında F-35’ler konusunda yapılabilecek bir anlaşmaya temkinli ve karşıt yaklaştığını kaydetti.
İsrail’in F-35 uçaklarında hangi “ileri teknolojiye” sahip olduğu tam olarak bilinmiyor. Türkiye, 2002 yılı haziran ayında, bir anlaşma ile F-35 programına geliştirme aşamasında girdi. 175 milyon dolarlık ilk ödemenin ardından üretimi sürecinde aktif rol almaya başlayan Türkiye, uzun süre ödemelerini düzenli olarak yaptı. İsrail, bu uçakların üretim aşamasında yer almadı, buna karşılık uçakların test aşamasında aktif görev üstlenerek, bazı elektronik savaş sistemlerinin geliştirilmesine katkıda bulundu.
Buna karşılık Türkiye, yapılan anlaşma gereğince, F-35’in yaklaşık 24 bin adet gövde parçasından 817’sini ve yaklaşık 3 bin motor parçasından 188’ini üretti. Toplamda bin civarında ayrı ünite için 2021’e kadar destek verilmeye devam etti. 2021 tarihi itibariyle bu parça tedariki de son buldu.
Amerika Birleşik Devletleri, Rusya’dan S-400 tedariki gerçekleştirdiği gerekçesi ile 2018 yılında Türkiye’yi F-35 Programı’ndan çıkartma kararı aldı. 1 Ağustos 2018 tarihinde ABD Senatosu’nda onaylanan Türkiye’ye yönelik F-35 ambargosuna ilişkin karar, 13 Ağustos 2018 tarihinde ABD Başkanı Donald Trump tarafından onaylanarak yürürlüğe girmişti. Türkiye, bu karardan iki ay önce, 2018 yılında ABD’de düzenlenen törenle iki adet F-35’i teslim aldı. Ancak bu teslimat da askıya alındı. Türkiye’nin bu uçakların geliştirilmesine ödediği rakam 1,5 milyar dolara yakın. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. İsmail Demir, 2021 yılında bu kararların programın maliyetini de yükselttiğini belirterek, “Amerika Program Ofisi kendi ifadeleri ile sırf Türkiye’nin ortaklıktan çıkartılması meselesini o zamanki rakamlarla 500-600 Milyon Dolar ekstra maliyete ulaşacağını söylediler. Ayrıca bizim hesaplarımıza göre uçak başına 7-8 Milyon Dolar civarında bir maliyet artışına sebep olabilir.” demişti.
İsrail’in F-35 programında ana geliştirici olmamasına rağmen, uçakların elektronik savaş sistemlerine yönelik geliştirmeler yaptığın biliniyor. ABD İsrail ile yaptığı anlaşmanın ardından “Adir” olarak adlandırılan bir versiyonu kullanmaya başladı. Standart F-35’lere ek olarak gelişmiş elektronik savaş yetenekleri ve İsrail’in kendi eklediği sistemlere sahip olan bu versiyonun satışına engel olunması muhtemel. ABD, Suudi Arabistan’a F-35 satışı sırasında da bazı özelikleri satışa dahil etmeyeceğini belirtmişti.
2020 yılında çıkan haberlerde İsrail’in elindeki 27 adet F-35’e ek olarak 4 yeni uçak da satın aldığı ve bu uçakları kendi geliştirdiği Elint Elektronik savaş yetenekleriyle donatacağı belirtiliyordu.
Haberlerde, F-35’in kameraları, kızılötesi hedefleme sistemleri veya uçak içi Aktif Elektronik Taramalı Dizi (AEC) radarı gibi sensörlerin, düşman hedeflerinin varlığını ve yörüngesini tespit edebildiği, bu bilgiyi Görev Veri Dosyalarına aktararak pilotları tehdidin ayrıntıları hakkında bilgilendirdiğine dikkat çekilerek, “Bu da İsrail’in F-35 filosuna elektronik savaş güncellemelerine yoğunlaşmasının nedeni olabilir, bu teknoloji örneğin, İran hava savunmasını tespit etmeye, karıştırmaya veya devre dışı bırakmaya yardımcı olabilir.” deniliyordu.
