Protestolar, Nükleer Mesajlar ve Devrim’in 47. Yıl Törenleri Üzerinden Rejim Dayanıklılığı Analizi
Giriş: Çift Katmanlı Siyasi Gerçeklik
2026 başı itibarıyla İran siyasetinde birbirini tamamlayan iki paralel süreç öne çıkmaktadır. Birincisi protestolar, ekonomik baskılar ve temsil krizleriyle derinleşen iç meşruiyet tartışmalarıdır. İkincisi ise devrim yıl dönümü törenleri, askeri söylem ve nükleer egemenlik vurgusu üzerinden dış dünyaya verilen direnç ve egemenlik mesajlarıdır. Cumhurbaşkanının ‘nükleer silah hedefi olmadığını’ belirtmesi ve protestolara dair daha yumuşak ton kullanması, rejimin toplumsal denge arayışına işaret ederken; 47. yıl törenlerindeki ideolojik retorik ve askeri gösteriler, dış politika söyleminde sertliğin sürdüğünü göstermektedir.
1. İç Siyaset ve Meşruiyet Arayışı: Protestoların Ardından Söylemsel Savunma
Son protesto dalgaları, İran yönetiminin yalnızca güvenlik önlemleriyle değil söylem düzeyinde de pozisyon değiştirdiğini ortaya koymuştur. Cumhurbaşkanının öz eleştirel ifadeleri, rejim elitleri içinde sınırlı bir farkındalık oluştuğunu düşündürse de bu yaklaşım sistemsel dönüşümden çok kriz yönetimi çerçevesinde okunmalıdır.
Protestoların ekonomik taleplerin ötesinde yaşam tarzı ve siyasal temsil sorunlarını içermesi, huzursuzluğun yapısal niteliğini güçlendirmektedir. Muhalif kaynakların toplumsal destek tabanında aşınma vurgusu ile resmî medyanın birlik söylemi arasındaki fark, İran’daki siyasi anlatı rekabetinin temelini oluşturmaktadır.
-
Devrim yanlısı mobilizasyon: Devlet organizasyonu, ideolojik bağlılık ve güvenlik algısı üzerinden şekillenir. Katılım daha çok kurumsal ağlar ve sembolik sadakat üzerinden gerçekleşir.
-
Rejim karşıtı protestolar: Daha dağınık, spontane ve çoğunlukla ekonomik veya kültürel taleplerle tetiklenen bir yapıya sahiptir. Sosyal medya ve yerel ağlar üzerinden örgütlenir.
Bu karşılaştırma İran toplumunun ikiye bölünmüş olduğu anlamına gelmez. Aksine parçalı bir meşruiyet haritası ortaya koyar. Rejim, çekirdek destek tabanını korurken kentli ve genç kesimlerde aşınma yaşamaktadır. Bu nedenle yönetimin söylemde zaman zaman yumuşama sinyalleri vermesi, sistemsel dönüşümden çok meşruiyet kaybını sınırlama çabası olarak değerlendirilebilir.
2. Devrim Ritüelleri ve Mobilizasyon: 47. Yıl Törenlerinin Siyasi İşlevi
Devrim yıl dönümü yürüyüşleri ve 22 Bahman gösterileri, yalnızca tarihsel anma değil; rejimin devrimci kimliğini yeniden üretme aracıdır. Anti-İsrail sloganları, ABD karşıtı temsiller ve kitlesel yürüyüşler, performatif siyaset bağlamında ideolojik sürekliliğin sahnelenmesi olarak değerlendirilebilir.
Ekonomik kriz ve protestoların yoğun olduğu bir dönemde bu törenler, rejimin mobilizasyon kapasitesini sergileyen bir “meşruiyet gösterisi” işlevi görür. Ancak katılımın bir kısmının devlet organizasyonu ve kurumsal mobilizasyonla sağlanması, törenlerin doğrudan toplumsal rıza ölçütü olarak okunmasını zorlaştırmaktadır. Bu nedenle törenler, daha çok bir “siyasi performans” ve stratejik iletişim aracı olarak değerlendirilmelidir.
3. Nükleer Söylem ve Askerî Sinyalleşme: Çifte Mesaj Stratejisi
İran’ın nükleer söylemi ile devrim törenlerinde sergilenen askeri retorik birlikte değerlendirildiğinde, çok katmanlı bir caydırıcılık stratejisi ortaya çıkmaktadır.
Cumhurbaşkanının, nükleer silah istemediklerini vurgulaması diplomatik esneklik sinyali üretirken; uranyum zenginleştirme hakkının savunulması ve balistik füze programının “müzakere dışı” ilan edilmesi, egemenlik sınırlarını belirlemektedir.
Bu yaklaşım üç yönlü mesaj üretir:
- İç kamuoyu: Devrimin askeri kazanımları korunuyor.
- Bölgesel aktörler: İsrail ve Körfez ülkelerine caydırıcılık.
- Küresel diplomasi: ABD ile olası görüşmelerde pazarlık çerçevesi.
Dolayısıyla askeri gösteriler ve nükleer söylem, propaganda olmanın ötesinde müzakere stratejisinin parçasıdır.
4. Sembolik Düşmanlaştırma, Propaganda ve Uluslararası Algı Savaşı
Trump figürleri veya İsrail sembollerinin yakılması gibi eylemler, klasik propaganda araçlarının ötesinde ritüelleşmiş politik tiyatro niteliği taşır. Bu performatif düşmanlaştırma, iç kamuoyunda duygusal mobilizasyon üretirken, uluslararası medyada İran’ın uzlaşmaz aktör imajını güçlendirmektedir.
Batı medyası protestoları ve toplumsal gerilimleri öne çıkarırken; İran resmî söylemi, ulusal birlik ve dış tehdit temasını vurgulamaktadır. Bu ikili anlatı, jeopolitik rekabetin medya boyutunu oluşturmaktadır.
47. yıl törenleri, İran-İsrail gerilimi ve ABD ile sınırlı diplomatik temasların sürdüğü bir döneme denk gelmiştir. Bu nedenle törenler ideolojik anma olmanın ötesinde jeopolitik sinyal üretim sahnesi olarak okunmalıdır.
Sonuç: Rejim Dayanıklılığı ve Çok Katmanlı Siyasi Performans
2026 itibarıyla İran siyasetinde eşzamanlı iki eğilim belirginleşmektedir. İçeride ekonomik baskılar ve protestolar meşruiyet tartışmalarını derinleştirirken; devrim törenleri, askeri söylem ve nükleer egemenlik vurgusu rejimin dayanıklılık anlatısını pekiştirmektedir. Cumhurbaşkanının zaman zaman yumuşayan söylemi ile törenlerdeki sert ideolojik performans arasındaki fark, İran siyasetinin çok katmanlı yapısının göstergesidir.
Devrim yanlısı mobilizasyon ile rejim karşıtı protestolar birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablo, ne tam bir toplumsal kopuşu ne de tam bir ideolojik birlikteliği işaret etmektedir. Aksine İran’da çekirdek sadakatini koruyan fakat çevresel destek alanı daralan bir siyasal yapı görülmektedir.
Önümüzdeki dönemde siyasi istikrar, ekonomik reform kapasitesi, elitler arası denge, bölgesel güvenlik mimarisi ve nükleer müzakerelerin seyrine bağlı olacaktır. Devrim ritüelleri ve nükleer söylem ise hem iç meşruiyet krizini yönetmenin hem de dış politika pazarlığında kaldıraç oluşturmanın temel araçları olmaya devam edecektir.
Kaynaklar:
[1] Deb, Kushal. “Iranian demonstrators torch ‘Baal’ statue in 47th Islamic revolution anniversary and chant ‘death to Israel’.” WION, 12 Feb. 2026, www.wionews.com/world/iran-47th-islamic-revolution-baal-effigy-trump-star-of-david-1770882499076/amp. Erişim: 12 Şubat 2026.
[2] Al Jazeera Staff and News Agencies. “Iran says missile programme non-negotiable as Tehran, Washington eye talks.” Al Jazeera, 11 Feb. 2026, www.aljazeera.com/news/2026/2/11/iran-says-missile-programme-non-negotiable-as-tehran-washington-eye-talks. Erişim: 12 Şubat 2026.
[3] Borger, Julian. “Iran president denies it seeks nuclear weapon, admits shame after protests.” The Guardian, 11 Feb. 2026, www.theguardian.com/world/2026/feb/11/iran-president-denies-it-seeks-nuclear-weapon-admits-shame-after-protests. Erişim: 12 Şubat 2026.
[4] “BBC’nin Tahran izlenimleri: ‘Devrim mitingleri, isyanın gölgesinde kaldı’.” BBC News Türkçe, 11 Feb. 2026, www.bbc.com/turkce/articles/cly0r7w04p6o.amp. Erişim: 12 Şubat 2026.
[5] Iran International. “Iran marks 1979 anniversary under deepening legitimacy strain“ 9 Feb. 2026, www.iranintl.com/en/202602094762. Erişim: 12 Şubat 2026.
[6] Mehr News Agency. “22 Bahman turnout sends defiant message to Iran’s foes“ Mehr News, 10 Feb. 2026, en.mehrnews.com/news/241712/22-Bahman-turnout-sends-defiant-message-to-Iran-s-foes. Erişim: 12 Şubat 2026.
[7] Mehr News Agency. “Iran has right to enrich uranium as NPT member“ Mehr News, 10 Feb. 2026, en.mehrnews.com/news/241721/Iran-has-right-to-enrich-uranium-as-NPT-Member. Erişim: 12 Şubat 2026.
