Küresel enerji piyasaları, son bir aydır Orta Doğu’dan gelen çatışma haberleriyle sarsılıyor. 27 Şubat’ta 72,48 dolar seviyesinde olan Brent petrolün varil fiyatı, Hürmüz Boğazı’ndaki askeri hareketlilik ve arz endişeleriyle 27 Mart itibarıyla 105,32 dolara kadar yükseldi.
BRENT PETROLDE ‘MART’ FIRTINASI
Saldırıların başladığı dönemi takip eden ilk işlem gününde (2 Mart), piyasalar son yılların en büyük şokunu yaşadı. Brent petrol o gün yüzde 7,26 yükselerek 17 Mart 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek günlük artışa imza attı. 9 Mart’ta ise fiyatlar bir ara 119,5 dolara kadar tırmanarak son 4 yılın zirvelerini zorladı.
KRİTİK EŞİK: HÜRMÜZ BOĞAZI
Dünya petrol ticaretinin yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı, krizin merkez üssü konumunda. İran’ın tanker geçişlerini kısıtlaması, gemilerin boğazda bekletilmesi ve sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasıyla tedarik zinciri kırıldı. Bazı firmalar çözümü “gölge filolarla” gizli geçiş yapmakta ararken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio operasyonların “haftalar içinde” biteceğini savunuyor. Öte yandan İran Meclis Başkanı Kalibaf ise piyasaya sunulan haberlerin “yalan” olduğunu öne sürerek gerçek fiyatların henüz yansımadığını iddia ediyor.
GAZ VE KÖMÜRDE KORKUTAN TABLO
Kriz sadece petrolle sınırlı kalmadı. Katar’ın Ras Laffan tesislerindeki hasar nedeniyle LNG ihracat kapasitesinin yüzde 17 azalması, Avrupa gaz piyasasını vurdu.
- Doğalgaz (TTF): 27 Şubat’ta 31,9 Euro olan fiyatlar, 27 Mart’ta 54,17 Euro’ya çıkarak yaklaşık yüzde 70 artış gösterdi.
- Kömür (Newcastle): Gazın alternatifi olarak görülen kömürde fiyatlar bir ayda yüzde 13,8 artarak ton başına 134,9 dolara ulaştı.
DÜNYADA ‘ACİL DURUM’ ÖNLEMLERİ
Artan maliyetler karşısında devletler vatandaşlarını korumak için kesenin ağzını açtı:
- Fransa: Sektörlere 70 milyon Euro yardım paketi açıkladı.
- İspanya ve Hindistan: Akaryakıt vergilerinde indirime gitti.
- Rusya: İç piyasayı korumak için 1 Nisan’dan itibaren benzin ihracatını yasakladı.
- Dünya Bankası: Krizden etkilenen hanehalkı ve firmalar için tüm araçların seferber edileceğini duyurdu.
Irak’ta petrol projelerinin durması ve Katar’ın LNG’deki 20 milyar dolarlık gelir kaybı, krizin ekonomik boyutunun sadece başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ‘ENERJİ’ ALARMI
Küresel piyasalardaki bu sert dalgalanma, enerji ithalatçısı konumundaki Türkiye ekonomisi üzerinde de baskıyı artırıyor. Brent petroldeki yüzde 45,3’lük artışın, yurt içinde akaryakıt pompa fiyatlarına doğrudan yansıması ve nakliye maliyetlerini tetikleyerek genel enflasyon (TÜFE) üzerinde yukarı yönlü bir baskı kurması bekleniyor. Ekonomistler, enerji maliyetlerindeki bu sıçramanın lojistik kanalıyla gıda ve temel tüketim maddelerinde yeni bir “dolaylı zam” dalgasına yol açabileceği konusunda uyarıyor.
