Zwicky Geçici Tesisi (ZTF), 2024’te gökyüzünde alışılmadık bir parlaklık tespit etti. AT2024tvd adı verilen bu nesne, süper kütleli kara deliklerin tipik olarak bulunduğu galaksi merkezlerinden 2.500 ışık yılı uzakta ortaya çıktı.
Peki bu keşif, kozmik bulmacaya nasıl bir parça ekledi? Başlangıçta otomatik sistemler bu nesneyi kara delik olarak işaretlemedi. Ancak Hubble ve Very Large Array teleskoplarından gelen veriler, bir yıldızın gezgin bir kara delik tarafından yok edilişini ortaya koydu.
Olay şöyle gerçekleşti… Yıldız, kara deliğin gelgit kuvvetlerine yenik düştü. İç katmanları spiral çizerek kara deliğe çekildi ve elektromanyetik spektrum boyunca parlak radyasyon yaydı.
Süpernovadan farklı olarak, ışık zamanla sönmedi; çünkü yıldız maddesi kara deliğe düşmeye devam etti.
Bu süreç, bir Gelgit Bozulma Olayı (TDE) olarak tanımlandı. Ancak soru şuydu: Kara delik neden galaksi merkezinden bu kadar uzaktaydı?
Kara delikler nasıl “gezgin” olur?
Cevap, galaksi birleşmelerinin dinamiklerinde saklı. Büyük galaksiler, küçük galaksileri yutarak büyür. Ancak bu birleşmeler sırasında, kara deliklerden biri galaksi merkezinden dışarı fırlatılabilir. Kütleçekimsel etkileşimler, kara deliği galaksi içinde yavaş bir sürüklenişe zorlar. AT2024tvd’nin de bu şekilde “sürgün edildiği” düşünülüyor.
İlginç olan, bu tür gezgin kara deliklerin türünün tek örneği olmaması. Teorisyenler, devasa galaksilerde bir düzineden fazla sürüklenen kara delik olabileceğini öne sürüyor. Galaksi ne kadar büyükse, bu “başıboş” kara delikleri barındırma olasılığı da o kadar yüksek.
Süper kütleli kara delikler, olay ufuklarında yıldızları ışık yaymadan yutabilir. Ancak gezgin kara delikler, daha küçük kütleleri ve dinamik konumları nedeniyle yıldızların son anlarını gözlemlememize izin veriyor. AT2024tvd, bu nadir fırsatı sunarak bilim insanlarına şu soruları sordurdu: Galaksimiz Samanyolu’nda benzer gezgin kara delikler var mı; bu olaylar kara deliklerin evrimini anlamada yeni bir pencere açabilir mi?
AT2024tvd, sadece bir yıldızın yok oluşunu değil, aynı zamanda galaksi birleşmelerinin tarihini de aydınlatıyor. Araştırmacılar, gelecekteki teleskop taramalarının (örneğin Vera Rubin Gözlemevi) bu tür olayları daha sık tespit edeceğini ve evrenin kara delik popülasyonunu haritalamada devrim yaratacağını tahmin ediyor.
Gezgin kara delikler, galaksilerin görünmeyen mimarları olabilir. AT2024tvd, bu “gölge avcılarının” izini sürmek için yalnızca bir başlangıç…
