ABD Başkanı Donald Trump’ın, Nicolás Maduro’nun devrilmesinin ardından Amerikan petrol şirketlerinin Venezuela’da “milyarlarca dolarlık” yatırım yaparak ülkenin petrol sektörünü yeniden ayağa kaldıracağı yönündeki açıklamalarına, ABD’li enerji devlerinden henüz net bir yanıt gelmedi.
Trump’ın, Amerikan enerji şirketlerinin Venezuela’nın “çürümüş” petrol altyapısını onaracağını ve büyük miktarda petrolü dünya pazarlarına satacağını söylemesine rağmen, sektörün önde gelen şirketleri temkinli bir tutum sergiliyor.
Venezuela’da hâlâ faaliyet gösteren tek ABD’li petrol şirketi olan Chevron, Trump’ın açıklamalarının ardından yalnızca “ilgili yasa ve düzenlemelere uyacaklarını” belirtmekle yetindi.
Chevron’dan yapılan açıklamada, şirketin önceliğinin çalışanların güvenliği ve varlıklarının korunması olduğu vurgulandı.
ABD’nin en büyük petrol şirketi ExxonMobil, konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermezken, ConocoPhillips gelişmeleri izlediklerini belirterek, “Gelecekteki olası yatırımlar hakkında spekülasyon yapmak için erken” açıklamasında bulundu.
Trump, Mar-a-Lago’daki basın toplantısında, Amerikan petrol devlerinin Venezuela’ya girerek altyapıyı onaracağını ve üretimi artıracağını söylemiş, “Petrol işindeyiz” ifadelerini kullanmıştı.
Trump, şirketlerin yaptıkları harcamaların “geri ödeneceğini” de öne sürdü ancak bunun nasıl olacağına dair ayrıntı vermedi.
VENEZUELA’NIN PETROL GEÇMİŞİ
Venezuela, yaklaşık 50 yıl önce petrol sektörünü kamulaştırmış, 2007’de ise özel anlaşmalarla yürütülen operasyonları tamamen devlet kontrolüne almıştı.
Chevron ülkede kalmayı kabul ederken, ExxonMobil ve ConocoPhillips gibi şirketler yeni koşulları reddederek Venezuela’dan çekilmişti.
Bu şirketler, yıllar süren hukuki mücadelelerin ardından Dünya Bankası’na bağlı Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi’nde (ICSID) milyarlarca dolarlık tazminat kazandı.
Ancak yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk nedeniyle ekonomik olarak zor durumda olan Venezuela, bu ödemelerin tamamını henüz yapmadı.
Trump, Venezuela petrolüne yönelik ABD ambargosunun hâlen yürürlükte olduğunu vurgularken, Washington yönetimi Caracas’ı “Amerikan varlıklarını gasbetmekle” suçlamayı sürdürüyor.
ABD’nin bu varlıkları “geri alma” planının hukuki boyutu ise ciddi tartışmalara yol açıyor.
“ŞİRKETLER ÖNCEDEN BİLGİLENDİRİLMİŞ OLABİLİR”
Trump’ın Amerikan petrol şirketlerini açıkça işaret etmesi, bazı analistlerin şirket yöneticileriyle önceden temas kurulmuş olabileceği yorumlarına yol açtı.
Rystad Energy Jeopolitik Analiz Direktörü Jorge León, “Trump bunu kamuoyuna söylüyorsa, muhtemelen ABD’li şirketlerle önceden bir mutabakat vardır” dedi. Jeopolitik stratejist Tina Fordham da şirketlerin sürecin bir parçası olduğunun varsayılabileceğini belirtti.
Beyaz Saray ise operasyon öncesinde petrol şirketleriyle temas kurulup kurulmadığına dair yorum yapmadı.
Politico’nun iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, Trump yönetimi son haftalarda ABD’li petrol yöneticilerine, Venezuela’da el konulan tesisler ve altyapılar için tazminat almak istiyorlarsa ülkeye geri dönüp büyük yatırımlar yapmaları gerektiğini iletti.
DEV REZERV, DÜŞÜK ÜRETİM
Enerji Enstitüsü verilerine göre Venezuela, küresel petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 17’sine sahip.
Ancak 1970’lerde günlük 3,5 milyon varile ulaşan üretim, yıllar içinde dramatik biçimde düştü. Geçen yıl ülkenin üretimi günlük yaklaşık 1 milyon varil ile dünya üretiminin yalnızca yüzde 1’i seviyesinde kaldı.
Rystad Energy’ye göre Venezuela’nın üretimini 2030’ların başında yeniden günlük 2 milyon varile çıkarabilmesi için yaklaşık 110 milyar dolarlık yatırıma ihtiyaç var.
León, petrol şirketlerinin Venezuela’ya hızlı bir dönüş yapmasını beklemediğini belirterek, “Yatırım için ülkenin istikrarlı olduğuna dair güçlü işaretler görmek isteyecekler. Chavez dönemindeki kamulaştırmalar hâlâ hafızalarda” dedi.
Küresel petrol piyasasında arz fazlası beklentisinin de şirketlerin iştahını azaltabileceğine dikkat çeken León, şirketlerin düşük fiyat ortamında daha seçici davranacağını vurguladı.
