NASA’nın 1970’lerde Mars’a gönderdiği Viking uzay aracı görevlerinin, aslında Kızıl Gezegen’de yaşama dair kanıtlar bulmuş olabileceği öne sürülüyor.
Bazı bilim insanları, yaklaşık 50 yıldır süren “Mars’ta yaşam bulunamadı” görüşünün, verilerin hatalı yorumlanmasına dayandığını savunuyor.
Viking 1 ve Viking 2, 1976’da Mars’a indi. Araçların üzerinde üç ayrı yaşam tespit deneyi bulunuyordu ve bu deneyler olumlu sonuçlar verdi. Ancak başka bir cihazın, Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GC-MS), yaşam için gerekli organik molekülleri tespit edememesi, Viking Projesi’nin baş bilim insanı Gerald Soffen’i meşhur şu sonuca götürdü: “Beden yoksa, yaşam da yok.”
Bu yorum yıllarca ders kitaplarına girdi. Ancak Florida’daki Applied Molecular Evolution Vakfı’ndan kimya profesörü Steve Benner liderliğindeki bir ekip, Viking verilerinin aslında bambaşka bir hikâye anlattığını söylüyor.
BİR DİĞER İHTİMAL
Benner’e göre sorun, cihazın ne bulduğunda değil, nasıl yorumlandığında yatıyor. GC-MS deneyinde Mars toprağı önce 120 dereceye kadar ısıtılarak karbondioksitten arındırıldı, ardından 630 dereceye çıkarılarak organik maddelerin buharlaştırılması hedeflendi.
Ancak sonuçlar şaşırtıcıydı: Beklenen organik moleküller yerine ikinci bir karbondioksit patlaması ile birlikte az miktarda metil klorür ve metilen klorür tespit edildi. Viking ekibi, bunun Mars’taki bilinmeyen güçlü bir oksitleyici maddenin organikleri yok ettiğini gösterdiğini savundu. Metil klorür ise Dünya’daki temiz odalarda kullanılan temizlik kimyasallarından kaynaklanan bir bulaşma olarak yorumlandı.
Benner bu noktaya itiraz ediyor: “Metil klorür bir temizlik solventi değildir; eksi 24 derecede kaynayan bir gazdır.”
ASIL ANAHTAR: PERKLORAT
Yıllarca çözülemeyen bu bilmeceye ışık tutan gelişme, 2008’de NASA’nın Phoenix aracı tarafından Mars yüzeyinde perklorat keşfedilmesi oldu. Perklorat güçlü bir oksitleyici; meteorlarla gelen organik maddeleri binlerce yıl içinde yok edebilecek kadar etkili, ancak Viking’in “çok güçlü oksitleyici” varsayımını tek başına açıklayacak kadar değil.
Sonraki kırılma noktası ise 2010’da geldi. NASA astrobiyoloğu Rafael Navarro-González, organik maddeler ile perklorat birlikte ısıtıldığında, sonuçta yüzde 99 karbondioksit ve yüzde 1 metil klorür oluştuğunu gösterdi.
Space.com’a konuşan Benner’e göre bu, Viking’in gördüğü gizemli sonuçları birebir açıklıyor.
DİĞER DENEYLER YAŞAMI MI GÖSTERİYORDU?
Eğer Mars’ta gerçekten organik moleküller varsa, Viking araçlarındaki üç yaşam deneyinde yaşam tespit edilmiş olabileceği ihtimali güçleniyor. Bu durumda, Viking ekibinin varsaydığı o “son derece güçlü ve bugüne kadar hiç bulunamamış oksitleyiciye” de gerek kalmıyor.
Bu görüşü en başından beri savunan isimlerden biri de, Label Release deneyinin baş araştırmacısı Gil Levin’di. Levin, deneyinin Mars’ta yaşam bulduğuna hayatı boyunca inandı.
MARS MİKROPLARI İÇİN MODEL GELİŞTİRDİLER
Benner ve ekibi, olası Mars mikroplarının nasıl olabileceğine dair bir model bile geliştirdi: BARSOOM modeli.
Bu modele göre Mars’taki mikroplar, fotosentez yapan ototrof bakteriler olabilir. Gündüz oksijen üretip gece uykuya geçen bu canlılar, ürettikleri oksijeni depolayarak tekrar aktif olduklarında kullanıyor olabilir. Bu da Viking’in oksijen salımı tespit eden Gas Exchange deneyini açıklayabilir.
Benner’e göre GC-MS verilerinin yanlış yorumlanması, Mars’taki yaşam araştırmalarını yarım asır geriye attı. Sağlıklı bir bilimsel tartışma yerine, “Viking yaşam bulamadı” görüşü resmi dogma haline geldi ve ders kitaplarına yerleşti.
Şimdi, Viking 1 ve 2’nin Mars’a inişinin 50. yılı yaklaşırken Benner, bu tartışmanın yeniden ve açık şekilde yapılması çağrısında bulunuyor.
