Yapay zeka modelleri büyüdükçe Dünya’daki enerji altyapısı üzerindeki baskı da hızla artıyor. Bu durum, teknoloji ve havacılık sektörlerini oldukça sıra dışı bir çözüm etrafında buluşturmuş durumda: veri merkezlerini Dünya yörüngesine taşımak.
Uzayda konumlanacak veri merkezleri, hem enerji verimliliği hem de soğutma maliyetleri açısından çığır açabilecek bir alternatif olarak görülüyor. Son dönemde yapılan açıklamalar, bu fikrin artık sadece teorik bir tartışma olmaktan çıktığını gösteriyor.
Uzayın doğal soğuğu veri merkezlerine avantaj sağlıyor
Bu alandaki en dikkat çekici sunumlardan biri, Orlando’da düzenlenen AIAA SciTech Forum’da yapıldı. Sophia Space CEO’su Rob DeMillo, şirketin yörünge hesaplamaya özel geliştirdiği modüler veri merkezi tasarımını tanıttı.
Pasif soğutma üzerine kurulu bu mimari, uzayın -270 dereceye yaklaşan doğal sıcaklığını kullanarak ısıyı doğrudan boşluğa aktarıyor. Böylece enerji tüketimi yüksek soğutma sistemlerine ihtiyaç kalmıyor. Dünya üzerindeki klasik bir veri merkezinde enerjinin yaklaşık yüzde 92’si soğutma ve hesaplama için harcanırken, Sophia Space’in yörünge tasarımında bu oranın yüzde 8’e kadar düştüğü belirtiliyor.
Küresel enerji tüketimi alarm veriyor
Veri merkezleri halihazırda dünya genelindeki elektriğin yaklaşık yüzde 1,5’ini tüketiyor. Yapay zeka odaklı sistemlerin yaygınlaşmasıyla bu oranın hızla artması bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, küresel veri merkezi elektrik tüketimi 2030 yılına kadar 945 terawatt-saat seviyesine ulaşabilir. Bu rakam, Japonya’nın yıllık toplam elektrik tüketimine neredeyse eşit.
Özellikle yapay zeka için inşa edilen hiper ölçekli tesislerin, yılda 100 bin hanenin tüketimine denk enerji harcadığı ifade ediliyor. Bu tablo, sektörün neden alternatif çözümler aradığını açıkça ortaya koyuyor.
Google ve Nvidia cephesinde uzay hamleleri
Google, yörünge hesaplama fikrini test etmek için Kasım ayında Project Suncatcher’ı duyurdu. Uydu firması Planet ile yürütülen proje kapsamında, TPU çiplerinin uzayın zorlu koşullarında çalışıp çalışamayacağı araştırılacak. Şirketin planına göre iki prototip uydu, 2027’nin başlarında uzaya fırlatılacak.
Google CEO’su Sundar Pichai, verdiği bir röportajda Güneş’in, bugün Dünya üzerinde üretilen enerjinin “100 trilyon katından fazlasını” sağladığına dikkat çekerek uzayın potansiyeline vurgu yaptı.
Nvidia destekli girişim Starcloud ise bu alanda somut bir adım atmış durumda. Kasım ayında Nvidia H100 GPU ile donatılmış Starcloud-1 uydusu yörüngeye gönderildi. Uydu, Google’ın Gemma yapay zeka modelini eğiterek, uzayda gerçekleştirilen ilk yapay zeka eğitimlerinden birine imza attı. Şirketin hedefi ise yaklaşık 4 kilometre genişliğinde ve 5 gigawatt gücünde bir yörünge veri merkezi kurmak.
Sektör devleri uzay veri merkezlerine mesafeli değil
Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, 2026’da düzenlenen New York Times DealBook Zirvesi’nde yaptığı açıklamada, gigawatt ölçekli veri merkezlerinin önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde uzayda faaliyet göstereceğini öngördü. Bezos, şirketlerin kendi veri merkezlerini ve enerji üretim altyapılarını kurmasını, 20. yüzyılın başlarında fabrikaların kendi jeneratörlerini inşa etmesine benzeterek bunun sürdürülebilir olmadığını savundu.
Elon Musk da SpaceX’in Starlink uydularını yörünge hesaplama için kullanabileceğine dair sinyaller verdi. Musk’ın bu konudaki yorumu oldukça netti: “SpaceX bunu yapacak.” Öte yandan Wall Street Journal’a göre Blue Origin, bir yılı aşkın süredir yörüngesel yapay zeka altyapısı üzerinde çalışan özel bir ekibe sahip.
Büyük potansiyel, büyük soru işaretleri
Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda da gündeme gelen yörünge veri merkezleri, önemli fırsatların yanı sıra ciddi zorlukları da beraberinde getiriyor. Uzay enkazı riski, radyasyona karşı koruma ihtiyacı ve mevcut düzenleyici çerçevelerin bu teknolojilere ne kadar uyum sağlayabileceği hâlâ tartışma konusu.
Tüm bu belirsizliklere rağmen, teknoloji devlerinin uzaya yönelmesi, yapay zekanın geleceğinin sadece Dünya ile sınırlı kalmayabileceğini gösteriyor.
Kaynak: Chip
