Suada Karayeva ve “Mehsedi” skandalı — Festival yolundan Bakü’de yasağa uzanan hikâye
Azerbaycan kültür gündeminin son haftalarda en çok tartışılan konusu – eski kültür bakanı Ebülfes Karayev’in kızı, küratör ve yönetmen Suad Karayeva’nın “Mehsedi” filmi oldu. Yurtdışındaki festivallerde gösterilen bu yapım, Azerbaycan’da beklenmedik bir skandalın merkezine dönüştü.
Film: Klasiğe modern bakış
“Mehsedi” adlı kısa metrajlı film, ilk bakışta klasik mirasımızın bir parçası olan Mehsedi Gencevi karakterine modern bir yorum kimi təqdim olunurdu. Ancak ekranda görünen doğrudan tarihî kişiliğin kendisi deyil; genç bir aktrisin içsel arayışları, kadının özgür ruhlu yönü ve kendini ifade etme ihtiyacının metaforik bir görselleştirmesiydi.
Film, özellikle ABD’de düzenlenen Mammoth Lakes International Film Festival’da prömiyerini yaptıktan sonra ilgiyle qarşılanmışdı. Fakat hikâyenin Azerbaycan ayağı tam fərqli bir yönde gelişti.
Bakü’de yasak: Sanat Kurulu’nun sert kararı
Filmin Azerbaycan’da gösterilmesi için başvuru yapıldığında, Kültür Bakanlığı’na bağlı Sanat Kurulu esere değerlendirme vererek gösterim lisansını onaylamadı.
Kararın özeti şöyleydi: Filmde sunulan karakter, sahneler ve genel konsept millî–manevî değerlere ve klasik mirasa uygun değildir.
Bu resmî görüş derhal tartışmalara yol açtı. Film festival programından çıkarıldı ve toplumda keskin bir kutuplaşma başladı.
Toplumsal tartışma: Klasik edebiyatın sınırları var mı?
Yasak haberi yayılır yayılmaz sosyal medya ikiye bölündü:
Eleştirenlerin argümanları:
Klasik şair Mehsedi Gencevi’nin gece kulübü sahneleri, dans, içki ve romantik ilişkiler bağlamında gösterilmesi tarihî şahsiyete saygısızlıktır.
Bu yaklaşım edebiyat ve kültürel mirasa gereksiz bir müdahale sayıldı.
Pek çok aydın, böylesi modern yorumun “cesaret” değil, “uygunsuzluk” olduğunu dile getirdi.
Destek verenlerin argümanları:
Film doğrudan tarihî kişiyi değil, sembolik ve modern bir kadın karakteri canlandırıyor.
Sanat özgürdür ve klasiğe yeni bakışlar doğaldır.
Modern sanat örnekleri dünya çapında benzer yöntemler kullanıyor.
“Bakan kızı” etiketi ve küratör imajı
Olayın bu kadar geniş yankı yaratmasının sebeplerinden biri de Suad Karayeva’nın kişiliği oldu.
Londra ve Glasgow üniversitelerinde eğitim almış, “Sotheby’s” gibi prestijli bir kurumda çalışmış ve uluslararası projelerde yer almış bir küratörün Azerbaycan’da böyle bir skandalla karşılaşması medyanın ilgisini daha da artırdı.
Kendi açıklamasında filmin mahiyetini şöyle izah ediyordu: “Bu, özgürlük, içsel arayış ve kadın kimliği üzerine metaforik bir hikâyedir. Mehsedi Gencevi’yi tahrif etmek gibi bir niyet yoktur.”
Ancak bu açıklama da görüş ayrılıklarını tamamen yatıştırmadı.
Sanatın sınırları ve toplumun hassas noktası
“Mehsedi” filmi etrafında ortaya çıkan tartışma bir kez daha gösterdi ki, Azerbaycan toplumunda kültürel mirasa yaklaşım hem duygusal hem de hassas bir meseledir.
Bir taraf modern yorumu gelişme olarak görürken, diğer taraf klasiğe dokunuşu riskli bulur. Sanat ve toplum arasındaki bu çarpışmanın daha uzun süre gündemde kalacağa benziyor.
