Dünya genelindeki tüm evcil kedilerin soyları, yaklaşık 2.000 yıl önce yaşamış Kuzey Afrika yaban kedilerine dayandırılıyor. Bu vahşi kedilerden ilk evcil kediler türetildi, ancak insanların bu sevimli dostlara olan düşkünlüğü o kadar büyüktü ki, birkaç on yıl içinde Roma İmparatorluğu’nun her köşesine yayıldılar.
Daha önce, kedilerin Neolitik dönemde Yakın Doğu’da evcilleştirildiği düşünülüyordu. Bu teoriyi destekleyen kanıtların arasında; Kıbrıs’ta insan ve kedi içeren 7.500 yıllık bir mezar bulunması ve Türkiye’deki 6.000 yıllık kedilere ait mitokondriyal DNA’nın, erken evcil kedilerin ilk çiftçilerle birlikte Anadolu’dan Avrupa’ya yayıldığını göstermesi gibi bazı bulgular vardı.
Ancak, evcil kedilerin iskeletleri yaban kedilerinden farksız olduğu için, bu tarih öncesi kedilerin modern ev kedileriyle aynı soydan gelip gelmediğini anlamak imkansızdı. Araştırmacılar bu gizemi çözmek için 70 antik kedi ve 17 yaban kedisinin genomlarını analiz etti.
6.000 yıllık Türk kedileri evcil değildi
Neolitik döneme ait Türk örnekleri hakkında konuşan araştırmanın yazarı Marco de Martino, “En eski evcil genomları analiz edeceğimden emindim ama tamamen yanılmışım” diyor ve devam ediyor: “Aslında, bu genomlara baktığımızda, onlar evcil kediler değil; tamamen farklı bir tür olan Avrupa yaban kedileriydi.”
Yapılan çalışmaların sonucunda, 2.000 yıldan daha eski olan tüm kedilerin modern evcil kediler yerine Avrupa yaban kedisi olduğu anlaşıldı. Bu da evcilleştirme sürecinin Neolitik Yakın Doğu’da gerçekleşmediği anlamına geliyor.
Çalışmanın yazarlarından Claudio Ottoni, “Arkeolojik kanıtlar kediler ve insanlar arasındaki ilk karşılaşmanın Neolitik dönemde olduğunu gösteriyor ve biz o ilişkiyi reddetmiyoruz” diyor ve ekliyor: “Kesinlikle karşılıklı fayda sağlayan bir ilişki vardı, ancak bu ilişki nihayetinde kedilerin evcilleşmesine ve yayılmasına yol açmadı.”
Başka bir deyişle, insanlar Neolitik dönemde yaban kedileriyle bir arada yaşamış olsa da, onları evcilleştirmediler. De Martino, “Gerçek evcil kedi genomlarına bakmaya başlamak için birkaç bin yıl, yaklaşık 2000 yıl beklememiz gerekiyor. Bulabildiğimiz en erken evcil kediler aslında bunlardı” diyor.
Roma İmparatorluğu döneminde hızla yayıldılar
Daha eski Neolitik örneklere benzemeyen bu ilk evcil kediler, doğrudan Kuzey Afrika yaban kedilerinden türemişti ve günümüzde Dünya’nın dört bir yanındaki – ve tüm internetteki – insan evlerinde bulunan soy aynı kaynaktan geliyor. Araştırmacılar tarafından tespit edilen bu evcilleşmiş ırkın en eski üyesi yaklaşık 2.200 yaşındaydı, ancak MÖ birinci yüzyıla gelindiğinde bu kediler Roma İmparatorluğu’nun doğu ve kuzey sınırlarına, hatta Britanya Adaları’na kadar ulaşmıştı.
De Martino, “Çok hızlı yayıldılar ve birkaç on yıl içinde Roma İmparatorluğu sınırları içinde her yerde bulunmaya başladılar” diye belirtiyor. Bu hızlı yayılma oldukça ilgi çekici olsa da, buradaki asıl önemli nokta, kedi evcilleştirmesinin daha önce önerildiği tarihten binlerce yıl sonra, oldukça yakın bir zamanda gerçekleşmiş olmasıdır.
De Martino, “Evcil kedilerin ortaya çıkışını sekiz veya dokuz bin yıl öncesinden sadece 2.000 yıl öncesine çekiyoruz, bu büyük bir fark” diyor ve ekliyor: “Bu tamamen farklı bir hikaye.”
